ایتالیا به دلیل وجود بورسیههای استانی و امکان تحصیل تقریبا رایگان، یکی از محبوبترین مقاصد برای دانشجویان ایرانی محسوب میشود. بسیاری از متقاضیان تنها بر روی جنبههای مثبت مثل هزینه پایین و سفر در اروپا تمرکز میکنند و از دشواریهای واقعی مسیر بیخبر هستند. مهاجرت تحصیلی به ایتالیا فرآیندی پیچیده است که تنها با آگاهی کامل از موانع میتوان در آن موفق شد.
دانستن این واقعیتها به معنای منصرف شدن نیست، بلکه به دانشجویان کمک میکند تا با آمادگی ذهنی و مالی کامل پا به این کشور بگذارند.
در این مقاله به بررسی دقیق و بدون تعارف مشکلات دانشجویان ایرانی در ایتالیا پرداخته میشود تا تصویر شفافی از آنچه در انتظار مهاجران است، ارائه گردد.
جدول محتوا
چالش اول: هفتخان ویزا و وقت سفارت
اولین مانع بزرگ برای دانشجویان، قبل از خروج از ایران و در مرحله دریافت ویزا رخ میدهد. فرآیند اداری سفارت ایتالیا در تهران در سالهای اخیر پیچیدگیهای زیادی پیدا کرده است. موارد زیر از اصلیترین دشواریهای این مرحله هستند:
- بازار سیاه وقت سفارت و کنسلیها
- سختگیریهای جدید در صدور ویزا
بازار سیاه وقت سفارت و کنسلیها
گرفتن وقت سفارت برای تحویل مدارک، به یکی از بزرگترین نگرانیهای متقاضیان تبدیل شده است. با وجود سیستمهای آنلاین، ظرفیتها در عرض چند دقیقه پر میشوند. این موضوع باعث ایجاد بازار سیاه و درخواست مبالغ سنگین توسط واسطهها برای گرفتن وقت شده است. همچنین، کنسلیهای ناگهانی وقتها یا تغییر در قوانین لیست انتظار، برنامهریزی زمانی دانشجویان را با اختلال مواجه میکند و استرس زیادی به آنها وارد میسازد.
سختگیریهای جدید در صدور ویزای تحصیلی
در سالهای گذشته، سفارت ایتالیا حساسیت بیشتری روی تمکن مالی و مدارک تحصیلی نشان میدهد. حتی با داشتن پذیرش از دانشگاه، صدور ویزا تضمینی نیست. آفیسرها پروندهها را با دقت بالایی بررسی میکنند و کوچکترین نقص در مدارک مالی یا تحصیلی میتواند منجر به ریجکتی ویزا شود. طولانی شدن پروسه بررسی پروندهها گاهی باعث میشود دانشجو به ترم تحصیلی نرسد و مجبور به دیفر کردن (Defer) پذیرش شود.
بحران مسکن؛ سختترین مرحله بعد از رسیدن
پیدا کردن محل سکونت، بزرگترین مشکل دانشجویان خارجی در بدو ورود به ایتالیا است. کمبود خوابگاههای دانشگاهی و قیمتهای سرسامآور اجاره، شرایط را دشوار کرده است. دو مورد زیر واقعیت بازار مسکن ایتالیا را نشان میدهد:
- کمبود شدید خانه در شهرهای بزرگ مثل میلان و رم
- کلاهبرداریهای آنلاین اجاره خانه
چرا پیدا کردن خانه در میلان و رم دشوار است؟
در شهرهای دانشجویی و توریستی مثل میلان، رم و بولونیا، تقاضا برای مسکن بسیار بیشتر از عرضه است. بسیاری از صاحبخانهها تمایلی به اجاره دادن خانه به دانشجویان خارجی ندارند و ترجیح میدهند ملک خود را به توریستها یا کارمندان ایتالیایی اجاره دهند. دانشجوها گاهی مجبور میشوند ماهها در هاستل یا خانههای موقت گرانقیمت زندگی کنند تا بتوانند یک اتاق مناسب پیدا کنند.
کلاهبرداریهای آنلاین اجاره خانه (Scams) و روشهای مقابله
به دلیل نیاز شدید دانشجویان به مسکن قبل از سفر، کلاهبرداران در سایتهای نیازمندی با انتشار عکسهای غیرواقعی از خانههای شیک با قیمت پایین، اقدام به دریافت بیعانه میکنند. بسیاری از دانشجویان ایرانی مبالغی را به عنوان ودیعه برای خانهای که وجود خارجی ندارد واریز میکنند و پس از رسیدن به ایتالیا متوجه کلاهبرداری میشوند. توصیه میشود تا زمانی که خانه از نزدیک دیده نشده، هیچ مبلغی پرداخت نگردد.
مشکلات مالی و بانکی؛ دردسر اختصاصی ایرانیها
ایرانیان در ایتالیا با موانعی روبرو هستند که دانشجویان سایر کشورها تجربهای از آن ندارند. تحریمهای بینالمللی و سیستم بانکی سختگیرانه ایتالیا، مسائل زیر را ایجاد کرده است:
- ماجرای مسدود شدن حسابها
- تاخیر در پرداخت بورس استانی (DSU)
ماجرای مسدود شدن حسابها و مشکلات تحریم
باز کردن حساب بانکی برای ایرانیان در برخی از بانکهای ایتالیا دشوار است. حتی پس از افتتاح حساب، گاهی بانکها بدون اطلاع قبلی و به بهانه تحریمها یا حساسیت روی تراکنشهای ورودی از ایران، اقدام به مسدود کردن حساب دانشجویان میکنند. این مسئله باعث میشود دانشجو برای مدتی دسترسی به پول خود را از دست بدهد و برای پرداخت اجاره یا خرید مایحتاج دچار مشکل شود.
تاخیر در پرداخت بورس استانی (DSU)
بسیاری از دانشجویان با حساب کردن روی کمکهزینه تحصیلی (بورس استانی) به ایتالیا میروند. واقعیت این است که قسط اول این بورس معمولا با تاخیر و در اواخر دسامبر یا ژانویه واریز میشود. بنابراین دانشجو باید توانایی پرداخت هزینههای زندگی و مسکن برای حداقل ۴ تا ۵ ماه اول را از جیب خود داشته باشد. عدم اطلاع از این موضوع، بسیاری را در ماههای اول دچار بحران مالی میکند.
سد زبانی؛ تفاوت زبان دانشگاه با جامعه
اگرچه بسیاری از رشتهها به زبان انگلیسی تدریس میشوند، اما زندگی در ایتالیا بدون دانستن زبان ایتالیایی بسیار دشوار است. جدول زیر مقایسهای بین کاربرد زبان انگلیسی و ایتالیایی در موقعیتهای مختلف است:
| موقعیت | کاربرد زبان انگلیسی | کاربرد زبان ایتالیایی | وضعیت برای دانشجو |
|---|---|---|---|
| دانشگاه و کلاس درس | بسیار زیاد | کم (مگر رشته ایتالیایی باشد) | راحت و بدون مشکل |
| ادارات دولتی و پست | بسیار کم | ضروری | دشوار و نیازمند مترجم |
| بیمارستان و اورژانس | کم | بسیار زیاد | مشکلساز در مواقع اضطراری |
| فروشگاهها و رستورانها | متوسط (در مراکز توریستی) | زیاد | قابل مدیریت با دانش اندک |
| ارتباط با صاحبخانه | کم | زیاد | بسیار مهم برای عقد قرارداد |
ایتالیاییها انگلیسی بلدند یا نه؟
برخلاف تصور، درصد زیادی از مردم عادی ایتالیا (به خصوص نسل قدیم) به زبان انگلیسی تسلط ندارند. انجام کارهای روزمره مثل خرید سیمکارت، باز کردن حساب بانکی یا مراجعه به پزشک، نیازمند دانش پایه زبان ایتالیایی است. تکیه صرف بر زبان انگلیسی باعث انزوای دانشجو و ناتوانی در برقراری ارتباط با جامعه میزبان میشود.
بروکراسی اداری پیچیده ایتالیا (Permesso di Soggiorno)
ایتالیا به داشتن سیستم اداری کند و کاغذبازیهای فراوان شهرت دارد. فرآیند دریافت کارت اقامت یکی از خستهکنندهترین مراحل برای مهاجران است که شامل موارد زیر میشود:
- صفهای طولانی اداره پست و پلیس مهاجرت
- فرآیند طولانی تمدید کارت اقامت
صفهای طولانی اداره پست و پلیس مهاجرت (Questura)
برای دریافت مجوز اقامت (Permesso di Soggiorno)، دانشجو باید ابتدا از طریق اداره پست اقدام کرده و سپس برای انگشتنگاری به اداره پلیس مهاجرت یا همان Questura مراجعه کند. نوبتدهی اداره پلیس ممکن است چندین ماه طول بکشد. برخورد کارمندان گاهی سرد است و ندانستن زبان ایتالیایی در این ادارات کار را بسیار پیچیده میکند.
فرآیند کُند تمدید کارت اقامت
کارت اقامت دانشجویی معمولا یکساله صادر میشود و هر سال نیاز به تمدید دارد. پروسه تمدید گاهی آنقدر طولانی میشود که اعتبار کارت جدید همزمان با صدور آن تمام میشود. در بازه زمانی که دانشجو منتظر کارت جدید است (با رسید پست)، اجازه سفر به سایر کشورهای شنگن را ندارد و عملا در ایتالیا حبس میشود.
سیستم آموزشی متفاوت و امتحانات شفاهی
نظام آموزشی ایتالیا تفاوتهای ساختاری زیادی با ایران دارد که میتواند برای دانشجویان تازه وارد شوکآور باشد.
- شوک آکادمیک و امتحانات شفاهی
- تئوریمحور بودن دانشگاهها
شوک آکادمیک: چرا پاس کردن امتحانات شفاهی دشوار است؟
در بسیاری از دانشگاههای ایتالیا، امتحانات به صورت شفاهی (Oral) برگزار میشوند. دانشجو باید روبروی استاد بنشیند و به سوالات پاسخ دهد. این شیوه برای دانشجویان ایرانی که به امتحانات تستی یا تشریحی کتبی عادت دارند، استرسزا است. علاوه بر دانش علمی، مهارت بیان و اعتماد به نفس در نمره نهایی تأثیر مستقیم دارد.
تئوریمحور بودن دانشگاههای ایتالیا
سیستم آموزشی ایتالیا تمرکز زیادی بر مبانی نظری و تئوری دارد و کمتر به کارهای عملی و پروژههای کاربردی میپردازد. این موضوع ممکن است برای دانشجویانی که به دنبال یادگیری مهارتهای فنی برای ورود سریع به بازار کار هستند، کمی ناامیدکننده باشد. دانشجو باید خودش به صورت مستقل به دنبال یادگیری نرمافزارها و مهارتهای عملی باشد.
بازار کار دانشجویی و پس از تحصیل
یافتن شغل مناسب هم در حین تحصیل و هم پس از فارغالتحصیلی، یکی از دغدغههای اصلی است. وضعیت اقتصادی ایتالیا در مقایسه با کشورهایی مثل آلمان ضعیفتر است.
- واقعیت پیدا کردن کار سیاه
- نرخ بیکاری و آینده شغلی
واقعیت پیدا کردن کار سیاه (بدون قرارداد) و حقوق پایین
دانشجویان قانونا اجازه ۲۰ ساعت کار در هفته را دارند، اما پیدا کردن کار سفید (با قرارداد قانونی) بدون تسلط کامل به زبان ایتالیایی دشوار است. بسیاری مجبور به انجام کارهای سیاه (بدون بیمه و قرارداد) در رستورانها یا کافهها میشوند. در این نوع مشاغل، حقوق پرداختی معمولا کمتر از حد قانونی است و امنیت شغلی وجود ندارد.
نرخ بیکاری در ایتالیا؛ آیا باید به ایران برگشت؟
نرخ بیکاری جوانان در ایتالیا نسبت به شمال اروپا بالاتر است. پیدا کردن کار تخصصی پس از فارغالتحصیلی، به خصوص برای غیر اروپاییها که نیاز به ویزای کاری (Sponsorship) دارند، فرآیندی سخت است. بسیاری از فارغالتحصیلان برای یافتن شغل مناسب مجبور به مهاجرت مجدد به کشورهای دیگر یا بازگشت به کشور مبدا میشوند.
چالشهای فرهنگی و روحی (افسردگی مهاجرت)
مهاجرت تنها تغییر مکان جغرافیایی نیست، بلکه فشارهای روانی زیادی به همراه دارد.
- تنهایی و دشواری در دوستیابی
- دلتنگی و فاصله
تنهایی و دشواری در دوستیابی با ایتالیاییها
ایتالیاییها مردمی خونگرم هستند، اما ورود به حلقههای دوستی نزدیک آنها برای خارجیها آسان نیست. تفاوتهای فرهنگی و زبانی باعث میشود بسیاری از دانشجویان ایرانی تنها با هموطنان خود معاشرت کنند که این موضوع فرآیند ادغام در جامعه میزبان را کند میکند. احساس تنهایی در ماههای اول مهاجرت یکی از دلایل اصلی افسردگی در بین دانشجویان است.
دلتنگی و فاصله جغرافیایی
دوری از خانواده و دوستان، از دست دادن حمایت عاطفی و فشارهای زندگی مستقل، بار روانی سنگینی ایجاد میکند. عدم امکان سفر آسان به ایران (به دلیل هزینههای بلیط یا مشکلات تمدید اقامت) این دلتنگی را تشدید میکند و نیازمند مدیریت روحی قوی است.
سوالات متداول درباره دشواریهای تحصیل در ایتالیا
آیا بدون دانستن زبان ایتالیایی میتوان کار پیدا کرد؟
پیدا کردن کار قانونی و با درآمد مناسب بدون تسلط به زبان ایتالیایی بسیار دشوار و تقریبا غیرممکن است. مشاغل انگلیسیزبان محدود هستند و رقابت برای آنها زیاد است.
چقدر پول برای ماههای اول باید همراه داشته باشیم؟
با توجه به تاخیر در پرداخت بورس و هزینههای اولیه مسکن، توصیه میشود دانشجویان حداقل بین ۳,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰ یورو برای پوشش هزینههای ۵ تا ۶ ماه اول همراه داشته باشند.
آیا مشکلات بانکی برای همه ایرانیان پیش میآید؟
خیر، این مشکل همگانی نیست اما ریسک آن وجود دارد. برخی بانکها همکاری بهتری دارند، اما قوانین ممکن است تغییر کند. داشتن پول نقد کافی برای مواقع اضطراری ضروری است.
جمعبندی: با وجود این مشکلات، آیا ایتالیا انتخاب درستی است؟
با مرور تمام موارد ذکر شده، شاید تصویر تحصیل در ایتالیا کمی تیره به نظر برسد، اما هدف از بیان این مشکلات، آگاهیبخشی است و نه ناامیدی. ایتالیا همچنان به دلیل دانشگاههای معتبر با رنکینگ جهانی، امکان استفاده از بورسیههای تحصیلی سخاوتمندانه و تجربه زندگی در یک کشور غنی از فرهنگ و هنر، گزینهای جذاب است.
موفقیت در این مسیر متعلق به کسانی است که با دید باز و برنامهریزی دقیق اقدام میکنند. دانستن اینکه باید زبان ایتالیایی را جدی گرفت، پسانداز کافی برای ماههای اول داشت و انتظار بروکراسی اداری را کشید، باعث میشود دانشجو در مواجهه با این موانع غافلگیر نشود. اگر فردی انعطافپذیر، صبور و تلاشگر باشد، ایتالیا میتواند سکوی پرتاب مناسبی برای آینده او باشد.